De Waddenzee als zeehondengebied
De Waddenzee is sinds 2009 UNESCO-werelderfgoed en wordt trilateraal beschermd door Nederland, Duitsland en Denemarken. Het is het grootste aaneengesloten getijdengebied ter wereld: een ondiep, voedselrijk wad van ongeveer 11.500 km² waar twee keer per dag honderden zandplaten droogvallen. Juist die droogvallende platen maken het gebied tot een ideale leefomgeving voor gewone én grijze zeehonden — ze hebben rustige, ondiep bereikbare ligplaatsen om te zogen, te verharen en op te warmen.
De Nederlandse Waddenzee herbergt enkele duizenden gewone zeehonden en een groeiende populatie grijze zeehonden. Tellingen worden jaarlijks door Wageningen Marine Research uitgevoerd. Beide soorten zijn na decennia van bescherming hersteld; de gewone zeehond herstelde na de PDV-epidemieën van 1988 en 2002, de grijze zeehond keerde sinds de jaren ’80 zelfstandig terug naar Nederlandse wateren.
Vanaf welk Waddeneiland?
De vijf bewoonde Waddeneilanden bieden elk hun eigen mogelijkheden om vanaf het strand of de oostpunt zeehonden te zien. Geen enkel eiland is "het beste" — kies op basis van hoe ver u wilt lopen, welke voorzieningen u zoekt en of u een excursie wilt boeken.
Texel
Het grootste en best bereikbare eiland, met de bekendste publieke faciliteit voor zeehonden: Ecomare in De Koog, een combinatie van bezoekerscentrum en opvang. Vanaf Oudeschild vertrekken vaartochten richting de zandplaten ten oosten van het eiland; aan de zuidpunt ligt de Razende Bol (Noorderhaaks), een hoge zandbank waar grijze zeehonden ’s winters pups krijgen. Texel is de logische keuze voor wie korte reistijd en publieksvoorzieningen wil.
Vlieland
Klein, autoluw en stil. Vanaf de zuidkant van het eiland — bij de Vliehors — zijn zeehonden bij laagwater regelmatig te zien op de aangrenzende zandplaten. Vlieland leent zich uitstekend voor wie een dag fietst of wandelt en de eilandsfeer wil meepakken. Excursies vertrekken vanuit Oost-Vlieland.
Terschelling
Op Terschelling zijn de oostkant (Boschplaat, een Natura 2000-kwelder) en het zandbankgebied bij de Engelse Hoek bekend om grijze zeehonden. De Boschplaat is in het broedseizoen voor delen afgesloten; volg altijd de markeringen. Excursies en wadlooproutes worden vanuit West-Terschelling en Oosterend georganiseerd.
Ameland
Vanaf Nes en de oostkant van Ameland zijn wadtochten en boottochten naar de zandplaten beschikbaar. De gemengde populatie maakt het kansrijk om beide soorten op één tocht te zien. Het eiland is met de veerboot vanuit Holwerd goed bereikbaar.
Schiermonnikoog
Het stilste en oostelijkste bewoonde eiland, grotendeels nationaal park. De oostkant biedt verre uitzichten over zandplaten waar zeehonden rusten. Schiermonnikoog is autovrij en een geliefde plek voor wie de Wadden in alle rust wil ervaren.
Vanaf de vaste wal
U hoeft niet per se de boot naar een eiland te nemen. Op verschillende plekken langs de Friese, Groningse en Noord-Hollandse kust kunt u vanaf de dijk of een uitkijkpunt al goed zeehonden zien — mits het laagwater is en u een verrekijker bij u heeft.
- Den Helder — vanaf de havenmond en het strandje bij de Helderse Zeewering ziet u soms dieren in het water of op de Razende Bol in de verte.
- Lauwersoog — Groningse havenplaats, hét vertrekpunt voor de bekendste robbentochten van Nederland. Ook vanaf de pier zijn sichtingen niet ongewoon.
- Punt van Reide — een Groningse landtong tussen de Dollard en de Eems waar bij laagwater zandbanken droogvallen met gewone zeehonden. Beperkt openbaar vervoer, maar wel een van de mooiste vastelandplekken.
- Holwerd — vanaf de veerdam richting Ameland is bij laagwater zicht op de zandplaten en daarop liggende dieren.
De Richel — de kraamkamer van de grijze zeehond
De Richel is een grote zandplaat tussen Vlieland en Terschelling en geldt als de belangrijkste kraamkamer voor de grijze zeehond in Nederland. In de pupperiode (ruwweg november tot en met februari) worden hier honderden pups geboren met hun karakteristieke witte vacht. De Richel is in deze maanden grotendeels afgesloten voor recreatievaart en wadlopen: verstoring zou de pups direct in gevaar brengen, omdat de moeder dan haar jong kan verlaten. Wie de pups wil zien doet dat van afstand, vanaf een excursieboot die zich aan de afstandsregels houdt.
Een gespeende grijze pup is op het strand vaak alleen — dat is normaal. Houd afstand en bel een zeehondenwachter als u twijfelt.
Vaartochten vanaf Lauwersoog en Texel
Twee plekken springen eruit als vertrekhaven voor zeehondentochten op de Waddenzee:
- Lauwersoog — historisch het centrum van de robbentochten. Verschillende rederijen varen rondvaarten van twee tot vier uur richting de zandplaten van Engelsmanplaat, Rottumeroog en het Friese Wad. Tochten doorgaans rond laagwater.
- Texel / Oudeschild — vaartochten van onder andere de boten verbonden aan Ecomare, met dezelfde afstandsregels en goede uitleg over wat u ziet.
Reken voor een gewone tocht op €20 tot €35 per volwassene; kinderen vaak rond de helft. Boek in juli en augustus enkele dagen tot een week vooruit. Een eerlijke aanbieder vertelt vooraf: "we komen niet dichterbij dan circa 150 meter, we leggen niet aan op een ligplaats, en we keren bij eerste tekenen van onrust."
Seizoenskalender
| Maand | Wat speelt er | Tips |
|---|---|---|
| Nov–feb | Pups grijze zeehond op de Richel en andere kraamplekken | Richel afgesloten; alleen vanaf boot op afstand |
| Mrt–apr | Verharing grijze zeehond, veel dieren droog | Geliefd seizoen, weinig drukte |
| Mei | Begin verharing gewone zeehond | Vaartochten populairder, boek vooruit |
| Jun–jul | Pups gewone zeehond geboren | Strikte rust geboden; sommige zandplaten afgesloten |
| Aug | Pups onafhankelijk, populatie nog gegroepeerd | Hoogseizoen voor gezinstochten |
| Sep–okt | Najaarsverharing grijze zeehond | Helder licht, mooie zicht-omstandigheden |
Toegangsregels Natura 2000
De Waddenzee is in zijn geheel een Natura 2000-gebied. Daarbinnen gelden voor zeehonden specifieke afspraken: zandplaten met een aangewezen rustfunctie zijn (deels) seizoensgesloten, drones zijn grotendeels verboden, en het betreden van zandplaten zonder erkende wadloopgids is op veel plekken niet toegestaan. Volg de bebording en de markeringen die door Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer worden onderhouden. Bij twijfel: blijf op de dijk, gebruik een verrekijker en houd ten minste 100 meter afstand.
Wilt u dichterbij komen, doe dat dan via een erkende wadlooporganisatie of robbentochtaanbieder. Zij hebben vergunningen en kennen de zones waar wel en niet mag worden gevaren of gelopen.