Hoe slaapt een zeehond onder water?

Leestijd 4 minuten · Onderdeel van: Kennisbank

Hoe slapen ze?

Zeehonden brengen ongeveer een derde van hun leven op het droge door, twee derde in zee. Ze slapen op allebei de plekken — en zelfs onder water. De slaap is niet zoals die van een mens of een hond: zeehonden dommelen in korte cycli van 5 tot 20 minuten, met tussendoor adempauzes aan het oppervlak. Een volwassen zeehond komt over een etmaal genomen op zo'n 6 tot 10 uur slaap, vaak verspreid over tientallen sluimerfases.

1. Drijvend aan het oppervlak ("flessen")

De bekendste slaaphouding is het flessen: de zeehond hangt verticaal in het water met alleen de neus boven het oppervlak, als een fles die uit een bak steekt. Vooral grijze zeehonden in beschutte baaien doen dit. Het is een efficiënte rust: ademhalen vraagt geen moeite, en de dikke speklaag houdt het dier drijvend zonder spieractiviteit. Soms zie je een dier ook op zijn rug drijven, met de buik omhoog.

2. Op de bodem in ondiep water

In ondiepe wateren (tot 30 meter) kan een zeehond ook gewoon op de zeebodem gaan liggen, ineengerold, en daar slapen. Iedere paar minuten zwemt hij in een paar slagen omhoog, ademt, en zinkt weer terug. Voor de waarnemer aan de oppervlakte lijkt het dier verdwenen — maar hij ligt rustig vier of vijf meter onder je voeten te slapen. Dit gedrag wordt vooral gezien bij gewone zeehonden in de Waddenzee.

3. Op het droge

De diepste, langste slaap vindt plaats op een droogvallende zandplaat. Daar liggen zeehonden urenlang volledig stil, soms zelfs op hun rug. Pas hier kan een zeehond echte REM-slaap halen — de fase waarin spieren volledig ontspannen. In het water houden ze altijd genoeg lichaamscontrole over om de neus naar boven te brengen. Dat is een van de redenen dat verstoring van rustplaatsen zo schadelijk is: zonder droogvallende banken krijgen ze geen volwaardige slaap.

De zwakke ademreflex

Mensen ademen automatisch. Onze hersenstam reageert op een stijgende CO₂-spiegel met een onbedwingbare drang om in te ademen — probeer maar eens je adem 2 minuten in te houden. Bij zeehonden is dit anders. Hun ademreflex is sterk onderdrukt: ze ademen bewust, niet reflexmatig. Daardoor kunnen ze in slaap onder water blijven zonder dat ze automatisch een teug zeewater inademen. Dat maakt slapen onder water mogelijk — maar het maakt ze ook kwetsbaar wanneer ze verstrikt raken in een visnet: ze raken simpelweg buiten bewustzijn voordat een ademdrang hen wakker kan krijgen.

De cyclus van korte sluimering

Wetenschappers die zeehonden in onderzoektanks hebben bestudeerd, beschreven een typische slaapcyclus als volgt:

1. Diep ademen aan het oppervlak (3–5 ademteugen).
2. Onderwater zinken, soms tot op de bodem.
3. 5–15 minuten sluimerfase met sterk verlaagde hartslag (van 100 naar 10 slagen per minuut).
4. Automatisch ontwaken en in een paar slagen naar het oppervlak.
5. Herhaling.

De fysiologische trucs die dit mogelijk maken — hoog myoglobinegehalte in spieren, vertraagde hartslag, herverdeling van bloed naar kerngebied — zijn dezelfde die zeehonden bij gewone duiken inzetten. Lees daar meer over in hoe diep duikt een zeehond.

Verschil met dolfijnen

Een veelvoorkomend misverstand is dat zeehonden, net als dolfijnen, met "half brein" slapen. Dat is niet zo. Dolfijnen vertonen unihemisferische slaap: één hersenhelft slaapt om de beurt, de andere blijft alert om te ademen en op haaien te letten. Bij zeehonden vallen beide hersenhelften tegelijk uit — ze vertrouwen op het droogvallen van banken om veilig diep te kunnen slapen, en op de zwakke ademreflex om kort onder water te kunnen dommelen.

Pups van de gewone zeehond zwemmen al binnen een uur na geboorte, en leren tijdens hun eerste weken zelfstandig hoe en waar ze kunnen rusten. Een aangespoelde, vermagerde pup heeft vaak slaaptekort als gevolg van verstoring — een argument om zandplaten met rust te laten. Vind je een verzwakte zeehond? Volg dan ons huiler-protocol.